»آخرین مطالب سایت
وبسایت رسمی مولانا عبدالصمد غیاثی
دین و شریعت (مذهب)

دین و شریعت (مذهب)

دین و شریعت (مذهب)

پرسش: آیا دین و شریعت (مذهب) یکی هستند یا با هم فرق دارند؟

پاسخ: در اصطلاح قرآن دین بر اصول و احکامی اطلاق می شود که از حضرت آدم تا خاتم الأنبیآء در میان همه انبیآء مشترک اند و لفظ شریعت یا منهاج در اصطلاح بر مذهب و احکام فرعی اطلاق می شوند که در زمانها و امت های مختلف، متفاوت می باشند. قرآن کریم در آیه ۱۳ سوره شوری می فرماید: «شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِی أَوْحَیْنَا إِلَیْکَ وَمَا وَصَّیْنَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ وَمُوسَى وَعِیسَى أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ کَبُرَ عَلَى الْمُشْرِکِینَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ اللَّهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَنْ یَشَاءُ وَیَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ یُنِیبُ (۱۳) [الشورى : ۱۳]. خداوند برای شما همان دین را مقرر کرد که قبلا نوح و دیگر انبیآء نسبت به آن مأموریت داشته اند.

از اینجا مشخص می شود که دین همه ی پیامبران علیهم السلام یکی بوده است. (معارف القرآن، ج۳، ص۳۴)

منظور از دین اسلام چیست؟

منظور از اسلام شریعتی است، که رسولان با آن فرستاده شده اند که مبنای آن بر توحید است (تفسیر جلالین).

گویا انقیاد و تسلیم را اسلام نامند و مسلمانی نام دیگر فرمان بریست. (تفسیر کابلی،ج۱، ص۲۸۸)

معنی اصلی لفظ اسلام خود را به خدا حواله کردن و تابع اوامر او بودن است و به اعتبار این معنی در زمان هر نبی و رسول،  به کسانی که به او ایمان آورده و در احکامی که آورده است، اطاعتش کرده اند می توان کلمه مسلمان را اطلاق کرد و دین آنان نیز دین اسلام بوده است. و با توجه به همین معنی حضرت نوح فرمود: « وَأُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ (۷۲)» [یونس : ۷۲] و بنابر این حضرت ابراهیم خود و امت خود را مسلمان گفت: «رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَیْنِ لَکَ وَمِنْ ذُرِّیَّتِنَا أُمَّهً مُسْلِمَهً لَکَ» [البقره : ۱۲۸] و حواریون حضرت عیسی به اعتبار همین معنی گفتند: « وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ (۵۲)» [آل عمران : ۵۲] .

گاهی این لفظ به طور خاص بر دین و شریعتی اطلاق می گردد که پس از همه ی ادیان حضرت ختمی مرتبت آورده است که همه ی شریعتهای قبل را منسوخ کرده و تا قیامت باقی خواهد ماند و به اعتبار همین معنی، این لفظ تنها بر دین و امت محمد صلی الله علیه و سلم اطلاق می شود در حدیث جبرئیل که در تمام کتب حدیث مشهور است آنحضرت صلی الله علیه و سلم اسلام را به همین تفسیر خاص ذکر کرده است. (معارف القرآن، ج۳، ص۳۵)

ادیان گذشته اگرچه در زمان خود اسلام نامیده می شدند اما اکنون منسوخ شده اند. بعد از بعثت پیامبر صلی الله علیه و سلم سزاوار اسلام نامیده شدن آن است که مطابق قرآن و تعالیم آنحضرت باشد و همان نزد خدا پسندیده است و غیر از آن هیچ دینی پسندیده و وسیله نجات نیست؛ این مضمون در آیات بی شمار قرآن با عناوین مختلف آمده است. در آیه ۵۸ سوره آل عمرآن چنین آمده است: «وَمَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلَامِ دِینًا فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِی الْآخِرَهِ مِنَ الْخَاسِرِینَ (۸۵)» [آل عمران : ۸۵] هر کسی که بجز اسلام از هر دینی پیروی کند از او پذیرفته نیست و او در آخرت از زیانکاران است. (معارف القرآن، ج۳، ص۳۷)

در جای دیگر می فرماید: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا» [المائده : ۳] . ترجمه: امروز برای شما دین شما را کامل گردانیدم و بر شما نعمت خود را تمام کردم و برای شما اسلام را به اعتبار دین پسندیدم.

در جای دیگر می فرماید: «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ» [آل عمران : ۱۹] . ترجمه: یقینا دین (پسندیده) نزد الله اسلام است.

جای دیگر می فرماید: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ (۳۳) [التوبه : ۳۳]، [الصف : ۹] . ترجمه: او آن ذاتی است که رسول خویش را با اسباب هدایت (یعنی، قرآن) و دین حق (یعنی، اسلام) فرستاد، تا دین حق را بر همه ی ادیان غالب بگرداند اگر چه مشرکان (غلبه ی اسلام را) ناپسند بدانند.

و در سوره فتح به جای «وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ»، «وَکَفَى بِاللَّهِ شَهِیدًا (۲۸)» آمده است [الفتح : ۲۸] . یعنی، الله به عنوان گواه کافی است. در این دو آیه منظور از دین الحق، اسلام است.

شریعت (مذهب) یعنی چه؟

خداوند می فرماید: « لِکُلٍّ جَعَلْنَا مِنْکُمْ شِرْعَهً وَمِنْهَاجًا» [المائده : ۴۸] . ترجمه: برای هر یک از شما روش (مذهب) و طریق واضحی در دین قرار دادیم.

وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ { شِرْعَهً وَمِنْهَاجًا } سَبِیلًا وَسُنَّهً (صحیح البخاری) ، (تفسیر ابن کثیر – (۳ / ۱۲۹). ترجمه: ابن عباس می فرماید: شرعه و منهاج؛ یعنی، راه و روش.  این تفسیر ابن عباس علی سبیل لف و نشر غیر مرتب می باشد؛ یعنی، سبیلا تفسیر منهاجا و سنه تفسیر شرعه است، چنانکه ابن حجر می نویسد: وَقَالَ أَبُو عُبَیْدَه ( لِکُلٍّ جَعَلْنَا مِنْکُمْ شِرْعَهً ) أَیْ سُنَّه ( وَمِنْهَاجًا ) أَیْ سَبِیلًا بَیِّنًا وَاضِحًا . (فتح الباری لابن حجر)

علامه عینی می نویسد: «والشریعه ما شرعه الله لعباده من الدین وقد شرع لهم یشرع شرعا أی سن فعلى هذا هو من باب اللف والنشر الغیر المرتب وفی بعض النسخ سنه وسبیلا فهو مرتب» (عمده القاری)

مِنهاج یعنی، راه آشکار در دین (تفسیر مظهری،ج۳، ص۱۲۳)

قاضی ثنآء الله می نویسد: «شریعت عبارت است از راهی که به آب می رود، تشبیه دین به شریعت از این جهت است که دین سبب حیات ابدی می باشد». (تفسیر مظهری، ج۳، ص۱۲۳)

در سوره شوری می فرماید: « شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا» [الشورى : ۱۳] . ترجمه: برای شما از دین آن دینی را مقرر نمود که به آن نوح را وصیت کرد.

وَقَالَ مُجَاهِدٌ { شَرَعَ لَکُمْ مِنْ الدِّینِ } أَوْصَیْنَاکَ یَا مُحَمَّدُ وَإِیَّاهُ دِینًا وَاحِدًا (صحیح البخاری) مجاهد می فرماید: یعنی، ای محمد ما تو و او را به یک دین وصیت نمودیم.

تطبیق میان دو آیه

پرسش: از آیه ۱۳ سوره شوری و تفسیر مجاهد معلوم می شود که دین همه انبیاء یکی بوده است و از آیه ۴۸ سوره مآئده و تفسیر ابن عباس معلوم می گردد که دینشان مختلف بوده است، تطبیق میان این دو آیه چگونه است؟

پاسخ: آیه ۱۳ سوره شوری در مورد اصول دین است، که در اصول دین همه انبیاء متحد و متفق بوده اند و با هم اختلافی نداشته اند، و آیه ۴۸ سوره مائده در مورد فروع دین است، که در مسائل فروعی و روش عبادت با هم اختلاف داشته اند.

«عن قتاده شرعه ومنهاجا قال الدین واحد والشریعه مختلفه» (عمده القاری) قتاده در مورد شرعه و منهاجا می فرماید: دین یکی است و شریعت مختلف می باشد.

همه انبیاء یک دین داشتند

دین تمام انبیاء اسلام بوده است، گرچه شریعت ها (مذاهب) متفاوت بوده اند و روشهای عبادت فرق داشته اند: « عَنْ أَبِی هُرَیْرَهَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِعِیسَى ابْنِ مَرْیَمَ فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَهِ وَالْأَنْبِیَاءُ إِخْوَهٌ لِعَلَّاتٍ أُمَّهَاتُهُمْ شَتَّى وَدِینُهُمْ وَاحِدٌ» (صحیح البخاری).

از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: من در دنیا و آخرت سزاوارترین مردم به عیسی پسر مریم هستم و پیغمبران برادران علاتی هستند که مادرانشان متفاوتند و دینشان یکی است.

این ظاهر است که برخی از انبیآء دارای شریعتهای مستقلی بوده اند و برخی دیگر بر شریعت پیامبران گذشته عمل نموده اند.

نمونه های اختلاف شریعت ها (مذاهب)

۱-سزای دزدی: خداوند می فرماید: « مَا کَانَ لِیَأْخُذَ أَخَاهُ فِی دِینِ الْمَلِکِ»  [یوسف : ۷۶]

حضرت یوسف نمی توانست بنابر حکم و فیصله پادشاه برادرش بنیامین را نزد خود نگهدارد. چون سزا دادن دزد در حکم پادشاه این بود که زده شود و دوبرابر آنچه دزدیده جریمه شود. اما در شریعت یعقوب علیه السلام آن شخص، دزد را نزد خود نگه می داشت و تا مدتی به عنوان یک برده از او کار می گرفت.  تفسیر الألوسی – (۹ / ۹۲) (تفسیر الرازی – (۹ / ۸۴)

۲- سجده تعظیمی: وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا [یوسف : ۱۰۰] . پدر و مادر و برادران یوسف برای یوسف به سجده افتادند. ابن کثیر رحمه الله می نویسد: «والغرض أن هذا کان جائزا فی شریعتهم؛ ولهذا خروا له سُجَّدًا». (تفسیر ابن کثیر – (۴ / ۴۱۲)

خلاصه اینکه این نوع سجده در شریعت های قبلی جایز بود، لیکن در شریعت حضرت محمد صلی الله علیه و سلم سجده تعظیمی هم حرام و ناحایز می باشد.

۳- در شریعت حضرت عیسی علیه السلام ساختن شکل و تصویر پرنده جایز بوده، حضرت عیسی علیه السلام فرمودند: « أَنِّی أَخْلُقُ لَکُمْ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَهِ الطَّیْرِ» [آل عمران : ۴۹] لیکن، در شریعت حضرت محمد صلی الله علیه و سلم منسوخ شده است. رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: « إِنَّ الَّذِینَ یَصْنَعُونَ هَذِهِ الصُّوَرَ یُعَذَّبُونَ یَوْمَ الْقِیَامَهِ یُقَالُ لَهُمْ أَحْیُوا مَا خَلَقْتُمْ» (صحیح البخاری – (۱۸ / ۳۲۷)، بَاب عَذَابِ الْمُصَوِّرِینَ یَوْمَ الْقِیَامَهِ) بدون شک کسانی که این شکل ها را می سازند در روز قیامت عذاب داده می شوند به آنها گفته می شود آنچه ساخته اید زنده کنید.

۴- حضرت عیسی علیه السلام فرمودند: «وَلِأُحِلَّ لَکُمْ بَعْضَ الَّذِی حُرِّمَ عَلَیْکُمْ» [آل عمران : ۵۰]. و تا حلال اعلان کنم برای شما بعضی از چیزهایی را که حرام گردانیده شدند بر شما. مانند، پیه، گوشت شتر، ماهی، و هر حیوان ناخن دار، که در شریعت موسی حرام بودند و در شریعت عیسی حلال شدند. (تفسیر مدارک، ج۱، ص۱۷۷)

ابن کثیر رحمه الله می فرماید: «فیه دلاله على أن عیسى، علیه السلام، نسَخ بعض شریعه التوراه، وهو الصحیح من القولین» (تفسیر ابن کثیر – (۲ / ۴۵) (نویسنده: عبدالصمد غیاثی)

نظر بدهید!!!

نظر شما برای “دین و شریعت (مذهب)”

قالب وردپرس