»آخرین مطالب سایت
وبسایت رسمی مولانا عبدالصمد غیاثی
ثبوت ایصال ثواب به مردگان

ثبوت ایصال ثواب به مردگان

پرسش: آیا ثواب اعمال خیر از قبیل نماز، روزه، صدقه، تلاوت قرآن، دعا و غیره به مردگان می رسد با دلیل از قرآن و حدیث بیان کنید؟ برخی از آیه «وَأَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى» [النجم : ۳۹] دلیل می گیرند که عمل یک شخص به شخصی دیگر نمی رسد آیا این استدلال صحیح است؟
پاسخ: بله، ثواب اعمال خیر زندگان، در صورتی که به مردگان هدیه کنند به آنها می رسد و استدلال از این آیه بر نرسیدن ثواب اعمال صحیح نیست، چون این آیه در مورد ایمان است نه در مورد ایصال ثواب، یعنی ایمان آوردن یک شخص به دیگری فایده ای نمی رساند و هر یک باید خودش ایمان داشته باشد، یا اینکه مربوط به موضوعی است که در صحف ابراهیم و موسی علیهما السلام آمده است و برای این امت نیست. اما در مورد ایصال ثواب، کسی که عمل خیر انجام میدهد به او ثواب می رسد و او می تواند این ثواب خود را به شخص دیگر هدیه کند، فرق نمی کند آن شخص زنده باشد یا مرده و ایصال ثواب از احادیث صحیح ثابت است.
امام بغوی می فرماید: عکرمه فرموده است: این برای قوم ابراهیم و موسی علیهما السلام بوده است، اما این امت آنچه خودشان عمل کردند و آنچه دیگران برای آنها عمل می کنند همه به آنها می رسند.
«وقال عکرمه: کان ذلک لقوم إبراهیم وموسى، فأما هذه الأمه فلهم ما سعوا وما سعى لهم غیرهم» (تفسیر البغوی – (۷ / ۴۱۶) .
ابن عباس رضی الله عنه می فرماید: این حکم در این شریعت با این قول خداوند که می فرماید: «ألحقنا بهم ذریتهم» منسوخ است؛ یعنی، فرزندان (با ایمان) به سبب صلاحیت پدران و مادران در جنت داخل گردانیده می شوند. قال ابن عباس هذا منسوخ الحکم فی هذه الشریعه بقوله تعالى : { ألحقنا بهم ذریتهم } فأدخل الأبناء الجنه بصلاح الآباء» (تفسیر الخازن – (۶ / ۸) .
قاضی بیضاوی می فرماید: آنچه در خبرها آمده که صدقه و حج به میت فایده می رسانند به این علت است که نیت کننده برای وی مانند نائب است از جانب وی . «وما جاء فی الأخبار من أن الصدقه والحج ینفعان المیت فلکون الناوی له کالنائب عنه» . (تفسیر البیضاوی – (۵ / ۲۴۳) .
این بود فهم سلف و تفسیر آیه قرآن مطابق با فهم سلف صالح، اما دلایل ثبوت آن به شرح زیر می باشند:
دلیل اول: «وَالَّذِینَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ یَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونَا بِالْإِیمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّکَ رَءُوفٌ رَحِیمٌ (۱۰)» [الحشر : ۱۰ ، ۱۱] ترجمه: و کسانی که بعد از مهاجرین و انصار (در اسلام یا در دنیا) آمدند، می گویند: بار الها ببخش ما را و برادران ما را که با ایمان قبل از ما گذشته اند، و در دلهای ما کینه ای نسبت به مومنان قرار نده، ای پروردگار ما همانا تو بسیار مشفق و بی حد رحم کننده ای.
توضیح: علامه آلوسی می نویسد: در این آیه بر دعا برای صحابه و صاف نمودن قلب از بغض و دشمنی با آنها تشویق شده است. «وفی الآیه حث على الدعاء للصحابه وتصفیه القلوب من بغض أحد منهم» (تفسیر الألوسی – (۲۰ / ۴۲۹)
دلیل دوم: «عَنْ أَبِی هُرَیْرَهَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَهٍ إِلَّا مِنْ صَدَقَهٍ جَارِیَهٍ أَوْ عِلْمٍ یُنْتَفَعُ بِهِ أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ یَدْعُو لَهُ» (صحیح مسلم – (۸ / ۴۰۵) بَاب مَا یَلْحَقُ الْإِنْسَانَ مِنْ الثَّوَابِ بَعْدَ وَفَاتِهِ).
أخرجه أحمد (۲/۳۷۲ ، رقم ۸۸۳۱) ، والبخارى فى الأدب المفرد (۱/۲۸ ، رقم ۳۸) ، ومسلم (۳/۱۲۵۵ ، رقم ۱۶۳۱) ، وأبو داود (۳/۱۱۷ ، رقم ۲۸۸۰) ، والترمذى (۳/۶۶۰ ، رقم ۱۳۷۶) وقال : حسن صحیح . وابن ماجه (۱/۸۸ ، رقم ۲۴۲) . وأخرجه أیضًا : النسائى (۶/۲۵۱ ، رقم ۳۶۵۱) .
(جمع الجوامع أو الجامع الکبیر للسیوطی – (۱ / ۳۱۳۵)
ترجمه: از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: زمانی که انسان بمیرد عملش از او منقطع می گردد، مگر سه عمل۱- صدقه جاریه ۲- علمی که از آن فایده گرفته شود ۳- فرزند نیک و صالح که برایش دعا کند.
توضیح: از این حدیث معلوم می گردد که برخی از اعمال بعد از موت هم به انسان فایده می رسانند، از جمله یکی دعای فرزند نیک هست که برای والدینش دعا کند. لذا اگر در دعایش بگوید: بار الها این عملی که من انجام دادم ثوابش را به فلانی برسان، این جایز است و در این حدیث داخل است.
دلیل دوم: «عَنْ عَائِشَهَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ رَجُلًا قَالَ لِلنَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أُمِّی افْتُلِتَتْ نَفْسُهَا وَأُرَاهَا لَوْ تَکَلَّمَتْ تَصَدَّقَتْ أَفَأَتَصَدَّقُ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ تَصَدَّقْ عَنْهَا» (صحیح البخاری – (۹ / ۳۰۵) بَاب مَا یُسْتَحَبُّ لِمَنْ تُوُفِّیَ فُجَاءَهً أَنْ یَتَصَدَّقُوا عَنْهُ وَقَضَاءِ النُّذُورِ عَنْ الْمَیِّتِ)
ترجمه: از عایشه رضی الله عنها روایت است که مردی به پیغمبر صلی الله علیه و سلم گفت: همانا مادرم بطور ناگهانی وفات نمود، و من فکر میکنم اگر فرصت می یافت که سخن بگوید صدقه می داد، آیا من از جانب وی صدقه کنم آنحضرت فرمودند: بله از جانب وی صدقه کن.
توضیح: از این حدیث معلوم می گردد که صدقه برای میت صحیح است و ثواب آن به میت می رسد و او را فایده می رساند.
دلیل سوم: «عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَادَهَ أَنَّهُ قَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمَّ سَعْدٍ مَاتَتْ فَأَیُّ الصَّدَقَهِ أَفْضَلُ قَالَ الْمَاءُ قَالَ فَحَفَرَ بِئْرًا وَقَالَ هَذِهِ لِأُمِّ سَعْدٍ (سنن أبی داود – (۴ / ۴۹۷) بَاب فِی فَضْلِ سَقْیِ الْمَاءِ)
ترجمه: سعد بن عباده عرض کرد یا رسول الله همانا مادر سعد وفات کرد، کدام صدقه (برایش) بهتر است، فرمودند: آب، پس سعد چاهی کند و گفت: این برای مادر سعد وقف است.
توضیح: از این احادیث ثابت می شود که ثواب عمل شخص زنده برای مرده می رسد، پس اگر یکی بگوید مطلقا هیچ عملی به مردگان نمیرسد، این گفته اش برخلاف آیه قرآن و احادیث صحیح می باشد، و مردود است. پس وقتی که رسیدن اعمال به مرده گان ثابت شد، برای انجام هیچ عملی ممانعتی نیامده و چنین نصی وجود ندارد که برخی از اعمال به آنها نمی رسند و نباید انجام دهید.
برخی می گویند تلاوت قرآن به مرده نمیرسد، لیکن این قول صحیح نیست چون ممنوعیتی به اثبات نرسیده است، بلکه برعکس آن، خواندن قرآن هم از اصحاب پیغمبر صلی الله علیه و سلم ثابت است، چنانکه روایت زیر بر این امر صراحت دارد.
دلیل چهارم: وعن عبد الرحمن ابن العلاء بن اللجلاج قال قال لی أبی یا بنی إذا أنا مت فالحد لی لحداً فإذا وضعتنی فی لحدی فقل بسم الله وعلى مله رسول الله صلى الله علیه وسلم ثم سن التراب على سناً ثم اقرأ عند رأسی بفاتحه البقره وخاتمتها فإنی سمعت رسول الله صلى الله علیه وسلم یقول ذلک. رواه الطبرانی فی الکبیر ورجال موثقون. (مجمع الزوائد ومنبع الفوائد – (۱ / ۴۶۷)
ترجمه: از عبدالرحمان ابن العلآء بن اللجلاج روایت است که پدرم به من گفت ای پسرم وقتی که من مُردم برایم لَحدی درست کن زمانی که مرا در لحدم گذاشتی بگو به نام خدا و بر دین رسول الله صلی الله علیه و سلم سپس بر من خاک بریز سپس کنار سرم ابتدای سوره بقره و آخر آن را بخوان زیرا من از رسول الله صلی الله علیه و سلم شنیدم که این را می گفت. این حدیث را طبرانی در المعجم الکبیر روایت نموده و رجال سندش افراد موثق و معتمد هستند.
توضیح: امام بیهقی نیز آن را روایت نموده و از این حدیث بر خواندن قرآن کنار قبر استدلال نموده، و این را اضافه نموده است که: «فانی رأیت ابن عمر یستحب ذلک» زیرا من ابن عمر را دیدم که آن را مستحب میدانست. (السنن الکبرى للبیهقی – (۴ / ۵۶) باب ما ورد فی قراءه القرآن عند القبر)
دارالافتاء مدرسه دینی دار القرآن سراوان
مولانا عبدالصمد غیاثی

نظر بدهید!!!

یک دیدگاه برای “ثبوت ایصال ثواب به مردگان”

  1. علی رجبی

    با سلام و احترام.
    بسیار متشکر از مطلب زیبا، مستند و مستدل جنابعالی در این سایت خوب.
    برای نشر مفاهیم قرآنی و دین مبین اسلام همواره موفق باشید.

قالب وردپرس