»آخرین مطالب سایت
وبسایت رسمی مولانا عبدالصمد غیاثی
استعانت به صبر و نماز(بخش اول)

استعانت به صبر و نماز(بخش اول)

سخنران: مولوی عبدالصمد غیاثی

موضوع : استعانت به صبر و نماز۱

ألحَمدُ لِلهِ نَحمَدُه و نَستَعِینُه وَ نَستَغفِرُه وَ نُؤمِنُ بِه وَ نَتَوکَّلُ عَلَیه وَ نَعُوذُ بِاللهِ مِن شُرُورِ أنفُسِنَا وَ مِن سَیّئاتِ أعمَالِنا مَن یَّهدِه اللهُ فَلا مُضِلَّ لَه وَ مَن یُّضلِله فَلا هَادِیَ لَه وَ نَشهَدُ أن لَّا إلهَ إلَّااللهُ وَحدَهُ لَا شَرِیکَ لَه وَ نَشهَدُ أنَّ سَیِّدَ نا و مَولانا مُحَمَّداً عَبدُه وَ رَسُولُه صَلَّی اللهُ تَعالی عَلَیهِ وَ عَلی ألِه وَ أصحَابِه وَ بَارَکَ وَ سَلَّمَ تَسلِیماً کَثِیراً کَثِیراً أمَّا بَعدُ : فَأعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیطَانِ الرَّجِیمِ . بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم . { یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاهِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ (۱۵۳) } [البقره: ۱۵۳] آمَنتُ بِاللهِ صَدَقَ اللهُ مَولانَا العَظِیمِ و صَدَقَ رَسُولُهُ النَّبِیُّ الْکَرِیمُ و نَحنُ عَلی ذَلِکَ مِنَ الشَّاهِدِینَ وَ الشَّاکِرِینَ و الحَمدُ ِللهِ رَبِّ الْعَالَمِین . شنوندگان گرامی در این آیه که خدمت شما تلاوت گردید خداوند متعال خطاب به مومنان می فرماید : در تمام حاجتها و نیازها و تمام مشکلات و مصائب که بر شما می آیند با دو چیز از خداوند کمک بگیرید ۱- صبر ۲- نماز . ترجمه آیه از این قرار است: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ای کسانی که ایمان آورده اید اسْتَعِینُوا (در مصائب از الله) کمک بگیرید بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاهِ به صبر و نماز ، إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ یقینا الله با صبرکننده گان است .

استعانت به صبر: یکی از آن چیزها که ما باید بوسیله آن کمک بگیریم صبر است ، اکنون باید بدانیم صبر یعنی چه و چگونه صبر کنیم ؟ صبر عبارت است از جلوگیری نفس و کنترل بر آن . اقسام صبر: و در اصطلاح قرآن و سنت صبر دارای سه شعبه است : ۱- صبر بر سختی و مصیبت ۲- صبر بر طاعت و عبادت ، و این از شعبه اول مشکل تر است و اجر و مزد بیشتری دارد ۳- صبر از گناه و نافرمانی ، و این از دو نوع قبلی مشکل تر است و اجر و مزدش از اولی بیشتر است . (تفسیر بحر العلوم للسمرقندی) این هر سه نوع صبر جزء فرائض هستند و بر هر مسلمان لازم است که پایبند همه ی آنها باشد ولی توده مردم فقط صبر بر آفات و مصائب را صبر می دانند و دو نوع دیگر را که در حقیقت پایه و اساس صبر اند از انواع صبر به شمار نمی آورند . صابرین در اصطلاح قرآن و حدیث لقب آن افرادی است که به هر سه نوع صبر پایبند باشند . (معارف القرآن ، ج۲ ، ص۵۱ ) ۱- صبر بر سختی و مصیبت: در این مورد خداوند می فرماید:{وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ و البته حتما امتحان می کنیم شما را  بِشَیْءٍ مِنَ الْخَوْفِ به چیزی از ترس(که از هجوم دشمن پدید می آید) وَالْجُوعِ و گرسنگی (یعنی فقر و تنگدستی) وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ و نقصان از مالها وَالْأَنْفُسِ و جانها (مانند مرگ رفیقان و دوستان و خویشاوندان و نزدیکان) وَالثَّمَرَاتِ و میوه ها وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ و مژده بده صبر کنندگان را (۱۵۵) الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِیبَهٌ کسانی که هرگاه برسد به آنها مصیبتی (در مال و جان و پست و مقام) قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ می گویند یقینا ما (با مال و اولاد) فقط از آن الله هستیم وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ و ما به سوی او رجوع خواهیم کرد ( پس خسارت اینجا در آنجا جبران خواهد شد) (۱۵۶) أُولَئِکَ عَلَیْهِمْ آن گروه بر ایشان است صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ آفرینهائی از جانب پروردگارشان وَرَحْمَهٌ و مهربانی وَأُولَئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ وآن گروه ایشانند راه یافتگان (به مطالب دینی و دنیوی شان) (۱۵۷)} [البقره: ۱۵۵ – ۱۵۷] در این آیه خداوند می فرماید: ما حتما شما بندگان مؤمن را مورد امتحان و آزمایش قرار خواهیم داد . امتحانات خداوند به صورت نزول مصائب و مشکلات دلیل بر اینست که شخصی که مورد امتحان قرار گرفته خداوند او را دوست دارد و به این صورت از او احوال پرسی می کند نه اینکه از او بدش می آید ، چون بیشترین بلاها بر انبیاء آمده اند که بندگان مقرب و برگزیده الهی بوده اند . «عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ از مصعب ابن سعد از پدرش روایت است که قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ من گفتم یا رسول الله أَیُّ النَّاسِ أَشَدُّ بَلَاءً بر کدامیک از مردم بیشتر مصیبت می آید قَالَ الْأَنْبِیَاءُ فرمود: بر پیغمبران ثُمَّ الْأَمْثَلُ سپس کسانی که از بقیه مردم افضل اند فَالْأَمْثَلُ و سپس کسانی که از بقیه افضل اند فَیُبْتَلَى الرَّجُلُ عَلَى حَسَبِ دِینِهِ و هر شخص بر حسب دینداریش مورد امتحان و آزمایش قرار داده می شود فَإِنْ کَانَ دِینُهُ صُلْبًا اشْتَدَّ بَلَاؤُهُ اگر دینش محکم باشد مصیبتش بیشتر می باشد وَإِنْ کَانَ فِی دِینِهِ رِقَّهٌ و اگر در دینش نرمی و ضعف باشد ابْتُلِیَ عَلَى حَسَبِ دِینِهِ بر حسب دینش امتحان کرده می شود فَمَا یَبْرَحُ الْبَلَاءُ بِالْعَبْدِ پس همیشه بلاء و مصیبت بر بنده نازل می گردد حَتَّى یَتْرُکَهُ یَمْشِی عَلَى الْأَرْضِ تا اینکه او را به حالتی می گذارد و در حالی روی زمین می گردد که مَا عَلَیْهِ خَطِیئَهٌ هیچ گناهی بر او باقی نمی ماند . » . قَالَ أَبُو عِیسَى هَذَا حَدِیثٌ حَسَنٌ صَحِیحٌ (سنن الترمذی ، بَاب مَا جَاءَ فِی الصَّبْرِ عَلَى الْبَلَاءِ) . صبر ایوب: صبر حضرت ایوب علیه السلام ضرب المثل است ، خداوند می فرماید:{إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ (۴۴)} [ص: ۴۴] ما ایوب را صبر کننده یافتیم بسیار بنده خوبی بود همانا وی(به سوی خدا) بسیار رجوع کننده بود . علامه ابن کثیر در تفسیرش نوشته است ، حضرت ایوب هیجده سال مریض شد طوری که هیچ کجای بدنش بجز قلبش سالم نماند و تمام مال و اولادش از بین رفتند و بجز همسرش که خدمت او را می کرد هیچ کس نزدیکش نمی آمد تا اینکه به دربار الله دعا کرد و خداوند دعایش را اجابت نمود چنانکه می فرماید:{ وَأَیُّوبَ و (یاد کن) ایوب را إِذْ نَادَى رَبَّهُ وقتی که صدا زد پروردگارش را أَنِّی مَسَّنِیَ الضُّرُّ که رسیده به من رنج و تکلیفی وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ و تو رحم کننده ترین رحم کنندگان هستی (۸۳) فَاسْتَجَبْنَا لَهُ پس ما اجابت کردیم برای او (دعایش را) فَکَشَفْنَا مَا بِهِ مِنْ ضُرٍّ و دور کردیم آنچه را که به ایوب بود از ضرر وَآتَیْنَاهُ أَهْلَهُ و دادیم به او اهلش را (در آخرت یعنی فرزندان ایوب که وفات کردند در بهشت برده شدند و دومرتبه برگردانیده نشدند) وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ ومانند آنها را به او دادیم (در دنیا) رَحْمَهً مِنْ عِنْدِنَا این یک مهربانی (یعنی نعمتی) بود از جانب ما وَذِکْرَى لِلْعَابِدِینَ ونصیحتی است برای عبادت کننده گان (یعنی ما ایوب را برای کسانی که ما را عبادت می کنند اسوه و نمونه ای قرار دادیم تا کسانی که مورد امتحان و آزمایش ما قرار می گیرند گمان نکنند که نزد ما عزت ندارند و ما آنها را دوست نداریم و باید ایوب علیه السلام را در صبر مقتدای خویش قرار دهند) (۸۴) وَإِسْمَاعِیلَ وَإِدْرِیسَ وَذَا الْکِفْلِ و اسماعیل و ادریس و ذوالکفل  کُلٌّ مِنَ الصَّابِرِینَ هر یک از ایشان (بر مصائبی که بر آنها آمد) از صبر کننده گانند (۸۵) } [الأنبیاء: ۸۳ – ۸۶]

چگونه صبر کنیم؟: صبر بر مصیبت اینست که وقت رسیدن مصیبت بگوید: انا لله و انا الیه راجعون وصبر کند ، سخنی بر زبان نیاورد و کاری انجام ندهد که سبب ناراضی الله بگردد ، آنوقت مشمول این مژده می گردد . چنانکه از ام سلمه همسر پیغمبر صلی الله علیه و سلم روایت است که فرمودند: « سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ یَقُولُ من از رسول الله صلی الله علیه وسلم شنیدم که فرمودند: مَا مِنْ عَبْدٍ تُصِیبُهُ مُصِیبَهٌ هیچ بنده ای نیست که مصیبتی به او برسد فَیَقُولُ { إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ }و بگوید همانا ما برای الله هستیم و یقینا ما به سوی او رجوع خواهیم کرد اللَّهُمَّ أْجُرْنِی فِی مُصِیبَتِی ای الله مرا در این مصیبتم مزد و پاداش بده وَأَخْلِفْ لِی خَیْرًا مِنْهَا و عوض بده مرا بهتر از آن إِلَّا أَجَرَهُ اللَّهُ فِی مُصِیبَتِهِ (هیچ کس این دعا را نمی خواند) مگر اینکه خداوند او را در مصیبتش مزد و پاداش می دهد  وَأَخْلَفَ لَهُ خَیْرًا مِنْهَا و عوض می دهد او را بهتر از آن قَالَتْ ام سلمه فرمودند: فَلَمَّا تُوُفِّیَ أَبُو سَلَمَهَ زمانیکه ابو سلمه وفات کرد قُلْتُ کَمَا أَمَرَنِی رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ من همانطور گفتم که رسول الله صلی الله علیه وسلم مرا دستور داده بود فَأَخْلَفَ اللَّهُ لِی خَیْرًا مِنْهُ پس عوض داد مرا الله تعالی عوضی بهتر از ابوسلمه رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ یعنی رسول الله صلی الله علیه و سلم را به من داد ». (صحیح مسلم)

«عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم کَانَ إِذَا حَزَبَهُ أَمْرٌ هرگاه کاری بر آنحضرت صلی الله علیه و سلم فشار می آورد قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْحَلِیمُ الْعَظِیمُ می فرمود: نیست هیچ معبود برحقی مگر الله که بردبار و بزرگ است لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْکَرِیمِ نیست هیچ معبود برحقی مگر الله که مالک عرش گرامی است لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ نیست هیچ معبود برحقی مگر الله که مالک عرش بزرگ است لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ نیست هیچ معبود برحقی مگر الله رَبُّ السَّمَوَاتِ که مالک آسمانها  وَرَبُّ الْأَرْضِ ومالک زمین وَرَبُّ الْعَرْشِ الْکَرِیمِ و مالک عرش گرامی است ثُمَّ یَدْعُو سپس دعا می کرد» (مسند أحمد) .

۲- صبر بر طاعت و عبادت: قسم دوم ، صبر بر طاعت و عبادت خداوند می باشد ، یعنی تا آخرین لحظه های زندگی از عبادت و بندگی الله تعالی دست نکشد و بر آن قائم و ثابت بماند . خداوند می فرماید: «وَاعْبُدْ رَبَّکَ حَتَّى یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ (۹۹)» یعنی پروردگارت را تا وقت مرگ عبادت کن . از سالم بن عبد الله بن عمر رضی الله عنهم روایت است که فرمود: یعنی تا وقت موت . (تفسیر ابن کثیر) علامه آلوسی رحمه الله می فرماید: یعنی بر این عبادت پروردگارت که انجام می دهی مداومت کن «دُم على ما أنت علیه من عبادته سبحانه (تفسیر الألوسی) . چرا خداوند موت را به یقین تعبیر نمود؟ چون قبر نخستین دروازه ای است که انسان  بعد از مرگ وارد آن می گردد و به منزل آخرت می رسد که به سبب آن ایمانش به یقین محض تبدیل می گردد .(أیسر التفاسیر للجزائری) ایمانی که ما اکنون به قبر و قیامت داریم ایمان به غیب است ، لیکن بعد از مرگ آن حالاتی که بر سر ما می آیند کاملا مشاهده می کنیم وآن ایمان به غیب به عین الیقین تبدیل می گردد .  جای دیگر می فرماید: (رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ) پروردگار آسمانها و زمین است (وَمَا بَیْنَهُمَا) وآنچه در میان آسمانها و زمین است (فَاعْبُدْهُ) فقط الله را عبادت کن (وَاصْطَبِرْ لِعِبَادَتِهِ) و بر عبادت الله صبر کن (هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِیًّا) آیا برای الله همنامی و مشابهی می شناسی؟ (۶۵)} [مریم: ۶۵] در این آیه نیز به صبر و شکیبائی بر عبادت پروردگار دستور داده شده است .

از عبدالله ابن مسعود رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: (ما أوحی إلی أن أجمع المال) به سوی من وحی نشده که من مال جمع آوری کنم ، (وأکون من التاجرین) و از تاجران باشم ، (ولکن أوحی إلی) و لیکن به سوی من وحی شده ، (أن سبح بحمد ربک) که به پاکی یاد کن الله را همراه با تعریف پروردگارت ، (وکن من الساجدین) و باش از سجده کنندگان ، (واعبد ربک) و عبادت کن پروردگارت را ، (حتى یأتیک الیقین) تا اینکه بیاید نزد تو موت » . (أضواء البیان)

در این آیه این نکته قابل توجه است که چرا خداوند فرمود : ” حَتَّى یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ” در صورتی که اگر تنها می فرمود: ” وَاعْبُدْ رَبَّکَ” در امر به عبادت کافی بود ؟ نکته اینست که اگر خداوند تنها می فرمود:  ” وَاعْبُدْ رَبَّکَ” و شخص یک مرتبه عبادت خداوند را به جای می آورد کافی بود ، وقتی که فرمود: ” حَتَّى یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ” معنایش اینست که این عبادت را تا وقت موت ترک نکن . لذا هدف استمرار عبادت است در طول زندگی ، همانطور که بنده صالح حضرت عیسی علیه السلام فرمود: ” وَأَوْصانِی بِالصَّلاهِ وَالزَّکاهِ مَا دُمْتُ حَیًّا” وخداوند مرا به نماز و زکات وصیت فرموده تا زمانیکه زنده ام . (تفسیر القرطبی)

۳- صبر از گناه و نافرمانی: قسم سوم صبر بر ترک گناه و نافرمانی است که تا وقت مرگ بر ترک گناه و مخالفت خواهشات نفس صابر باشد که این خود بزرگترین عبادت به حساب می آید . (عَنْ أَبِی هُرَیْرَهَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ) از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ فرمودند: (مَنْ یَأْخُذُ عَنِّی هَؤُلَاءِ الْکَلِمَاتِ) کیست که این کلمات را از من یاد بگیرد (فَیَعْمَلُ بِهِنَّ) و بر آنها عمل کند (أَوْ یُعَلِّمُ مَنْ یَعْمَلُ بِهِنَّ) یا کسی را یاد دهد که بر آنها عمل کند (فَقَالَ أَبُو هُرَیْرَهَ فَقُلْتُ أَنَا یَا رَسُولَ اللَّهِ) ابو هریره فرمود: گفتم من یا رسول الله (فَأَخَذَ بِیَدِی فَعَدَّ خَمْسًا) دست مرا گرفت و پنج چیز را شمرد (وَقَالَ اتَّقِ الْمَحَارِمَ) و فرمود از کارهای حرام پرهیز کن (تَکُنْ أَعْبَدَ النَّاسِ) عبادت گذار ترین مردم می شوی (وَارْضَ بِمَا قَسَمَ اللَّهُ لَکَ) و راضی باش به آنچه الله برایت تقسیم نموده است (تَکُنْ أَغْنَى النَّاسِ) توانگر ترین مردم می شوی (وَأَحْسِنْ إِلَى جَارِکَ) و به همسایه ات احسان و نیکوئی کن  (تَکُنْ مُؤْمِنًا) مؤمن می شوی (وَأَحِبَّ لِلنَّاسِ) و دوست بدار برای مردم (مَا تُحِبُّ لِنَفْسِکَ) آنچه را که برای خودت دوست داری (تَکُنْ مُسْلِمًا) مسلمان می شوی (وَلَا تُکْثِرْ الضَّحِکَ) و زیاد نخند (فَإِنَّ کَثْرَهَ الضَّحِکِ تُمِیتُ الْقَلْبَ) زیرا که خنده زیاد قلب را می کشد (و نور آنرا از بین می برد و تاریک می گرداند) (سنن الترمذی) .

خداوند در قرآن می فرماید: (وَالَّذِینَ صَبَرُوا) و کسانی که (از کارهای حرام و ناجایز و گناه) صبر کردند (ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ) فقط به خاطر حاصل نمودن رضای الله و پاداشهائی که برای آنها وعده داده است (وَأَقَامُوا الصَّلَاهَ) و نماز را قائم داشتند (وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِیَهً) و از آنچه ما به آنها عطا نمودیم به پنهانی و آشکارا خرج کردند (وَیَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَهِ السَّیِّئَهَ) و بدی را با نیکی دفع می کنند (أُولَئِکَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ) این گروه برای ایشان است انجام نیکوی سرای آخرت (۲۲) (جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَهَا) باغهای همیشگی که داخل می شوند در آن (وَمَنْ صَلَحَ) و همچنین (در بهشت داخل می شود) کسی که شایستگی دخول جنت را داشته باشد (مِنْ آبَائِهِمْ) از پدرانشان  (وَأَزْوَاجِهِمْ) و همسرانشان (وَذُرِّیَّاتِهِمْ) و فرزندانشان (وَالْمَلَائِکَهُ یَدْخُلُونَ عَلَیْهِمْ) و فرشتگان داخل می شوند بر ایشان  (مِنْ کُلِّ بَابٍ) از هر دری (۲۳) (سَلَامٌ عَلَیْکُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ) (و می گویند) سلامتی باد بر شما به سبب آنکه (بر طاعت و بندگی خداوند و ترک گناه و نافرمانی آن تا وقت موت) صبر کردید (فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ) پس بسیار خوب است سرانجام خوب سرای آخرت (۲۴) [الرعد: ۲۲ – ۲۵]

نظر بدهید!!!

یک دیدگاه برای “استعانت به صبر و نماز(بخش اول)”

  1. اسلام

    جزاکم الله خیرا و احسن الجزاء فی الدارین

قالب وردپرس